मध्यपूर्वको तनाव र नेपालका लागि सम्भावित आर्थिक अवसर
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!लेखक: हसन रजा
Desh Ko Swar
हालको विश्व राजनीतिक अवस्थालाई हेर्दा मध्यपूर्व क्षेत्र फेरि एकपटक अनिश्चितताको दिशातर्फ बढिरहेको संकेत देखिन्छ। इजरायल, अमेरिका र इरानबीच बढ्दो तनावले त्यहाँको सुरक्षा अवस्था मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्र र लगानी वातावरणमा पनि असर पार्ने सम्भावना बढाएको छ।
पछिल्ला दुई दशकमा संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE), विशेषगरी दुबई, विश्वका व्यवसायी, लगानीकर्ता र कामदारहरूको प्रमुख केन्द्रका रूपमा विकसित भएको थियो। सरल कर प्रणाली, व्यवसाय सञ्चालनका लागि सहज वातावरण, अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ प्रणाली तथा कम श्रम लागतका कारण दुबई विश्वको प्रमुख व्यापारिक हब बन्न सफल भयो।
नेपाल, भारत, पाकिस्तान र बंगलादेश लगायत दक्षिण एसियाली देशका लाखौँ कामदारहरूले त्यहाँ काम गर्दै आएका छन्। उनीहरूले पठाउने विप्रेषण (Remittance) ले आफ्ना देशहरूको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
तर पछिल्लो समय मध्यपूर्वमा बढ्दो सैन्य तनावले त्यहाँको स्थायित्वमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ। यदि क्षेत्रीय युद्ध वा अस्थिरता बढ्दै गयो भने अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ता र बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले स्वाभाविक रूपमा सुरक्षित र कम जोखिम भएको वैकल्पिक गन्तव्य खोज्न थाल्ने सम्भावना हुन्छ।
यही अवस्थाले नेपालका लागि एउटा नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सक्छ।
यदि नेपाल सरकारले दूरदर्शी आर्थिक नीति अपनाउन सक्यो भने विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने ठूलो सम्भावना देखिन्छ। दुबईको आर्थिक विकासमा सस्तो र मेहनती श्रमशक्तिको ठूलो भूमिका थियो, जुन मुख्यतः दक्षिण एसियाबाट आएको थियो। नेपालसँग पनि ठूलो युवा जनशक्ति छ, तर अवसरको अभावका कारण धेरै युवाहरू विदेश रोजगारीमा जान बाध्य छन्।
यदि नेपालले सही नीति अवलम्बन गर्यो भने उद्योग, उत्पादन र सेवा क्षेत्र विस्तार गर्ने सम्भावना निकै ठूलो छ। विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ) को प्रभावकारी विस्तार, सरल कर प्रणाली, लगानीमैत्री वातावरण, पूर्वाधार विकास तथा श्रम नीतिमा सुधार जस्ता कदमहरूले नेपाललाई लगानीका लागि आकर्षक गन्तव्य बनाउन सक्छ।
त्यसैगरी सडक, ऊर्जा र डिजिटल कनेक्टिभिटी जस्ता पूर्वाधार क्षेत्रमा सुधार ल्याउन सके विदेशी उद्योगहरू नेपालमा स्थापना हुन सक्ने सम्भावना बढ्छ। यसले नेपाललाई दक्षिण एसियाको नयाँ उत्पादन केन्द्रको रूपमा विकास गर्ने अवसर पनि दिन सक्छ।
भूराजनीतिक दृष्टिले पनि नेपाल महत्वपूर्ण स्थानमा छ। भारत र चीनबीच रहेको नेपालले यदि सन्तुलित कूटनीतिक सम्बन्ध कायम गर्दै आर्थिक सहकार्य बढाउन सक्यो भने क्षेत्रीय व्यापार र लगानीबाट ठूलो लाभ लिन सक्छ।
यदि समयमै सही निर्णय लिइयो भने नेपालमा ठूलो मात्रामा विदेशी लगानी भित्रिन सक्छ, नयाँ उद्योगहरू स्थापना हुन सक्छन् र लाखौँ रोजगारी सिर्जना हुन सक्छ। यसले युवाहरू विदेश जान बाध्य हुने अवस्थालाई पनि कम गर्न सक्छ।
विश्व इतिहासले देखाएको छ—जो देशहरूले संकटलाई अवसरमा बदल्न सक्छन्, ती देशहरू नै आर्थिक रूपमा अगाडि बढ्छन्।
त्यसैले आजको परिस्थितिले नेपालका नीति निर्माताहरू, नयाँ सरकार र निजी क्षेत्रलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ—नेपाललाई लगानीमैत्री, स्थिर र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र बनाउने दिशामा गम्भीर र दीर्घकालीन रणनीति आवश्यक छ।
नेपालसँग सम्भावना छ। अब आवश्यक कुरा भनेको दूरदर्शी नेतृत्व, स्पष्ट आर्थिक नीति र दीर्घकालीन योजना मात्र हो।
यदि सही रणनीति अपनाइयो भने आजको वैश्विक संकट नेपालका लागि नयाँ आर्थिक अवसर बन्न सक्छ